Hepimizin hayatında az ya da çok yer etmiştir bu düşünce. Yeni bir şey giydiğinde, farklı bir fikir söylediğinde, hatta sessiz kaldığında bile arkandan dönecek olası laflar… Elalem ne der sorusu, çoğu zaman kendi sesimizden daha gür çıkar.
Eğer bu soru zihnini sürekli kurcalıyorsa, sana en başta şunu söylemek istiyorum: Elalemin senin hakkında ne düşündüğü senin sorumluluğun değil.
Evet, bunu duymak rahatlatıcı ama aynı zamanda biraz zorlayıcı olabilir. Çünkü hepimiz dışarıdan nasıl algılandığımızı önemseriz. Bu çok insani bir durum; kabul görmek, ait olmak ve sevilmek isteriz. Ama sorun şu noktada başlıyor: Elalem ne der korkusu yüzünden kendi bildiğini okumaktan vazgeçiyorsan, işte o zaman bu düşünce seni yönetmeye başlıyor.
Bir ortama giriyorsun, bir şey söylüyorsun. Sonra eve gidince zihnin başlıyor:
“Acaba saçma mı konuştum?”
“Yüzüme garip baktı, kesin beni tuhaf buldu.”
“Keşke öyle demeseydim, şimdi el alem ne der?”
Aslında olay orada bitiyor ama senin kafanın içinde defalarca kez devam ediyor. Peki bu düşüncelerden kurtulmanın bir yolu var mı? İşte elalem ne der kaygısıyla başa çıkmanı sağlayacak 5 psikolojik gerçek.
Psikolojide buna “zihin okuma” denir. Karşımızdaki kişinin ne düşündüğünü, hiçbir somut kanıt olmadan varsaymak demektir. Ve bu varsayımlar neredeyse her zaman olumsuzdur.
İlginç olan şu: İnsan beyni belirsizliği sevmez. Birinin yüz ifadesi nötrse bile, beynimiz o boşluğu negatif bir anlamla doldurur. Çünkü tehdit algısı, evrimsel olarak daha güçlüdür. Bir dahaki sefere “Acaba elalem ne der?” diye düşündüğünde, dur ve kendine şunu sor: “Bunun kanıtı ne?” Elinde somut bir veri var mı, yoksa bu sadece senin tahminin mi? Çoğu zaman sadece bir tahmin olduğunu fark edeceksin.
Şu cümle ilk duyulduğunda biraz kırıcı gelebilir ama aslında çok özgürleştiricidir: Çoğu insan, sandığın kadar seni düşünmüyor.
Psikolojide buna “spot ışığı etkisi” denir. Kendimizi sahnede zannederiz. Herkesin bizi izlediğini, değerlendirdiğini düşünürüz. Oysa herkes kendi hayatının ana karakteridir. Sen geceleri “Acaba şimdi elalem ne der?” diye düşünürken, karşı taraf büyük ihtimalle “Yarın ne giyeceğim?” veya “Akşama ne yesem?” diye düşünüyordur. Yani onun düşüncelerinde sen yoksun.
Bu konuyla ilgili en önemli nokta şu: Başkalarının düşüncelerini kontrol edemezsin. Ne kadar doğru konuşursan konuş, ne kadar nazik olursan ol, ne kadar iyi niyetli olursan ol… Herkes seni aynı şekilde algılamayacak. Çünkü insanlar seni kendi deneyimlerinin, travmalarının ve beklentilerinin süzgecinden geçirir.
Bir kişi seni özgüvenli bulurken, bir başkası ukala bulabilir. Bir kişi seni sakin bulurken, bir başkasına mesafeli gelebilirsin. Bu, senin kim olduğundan çok, onların dünyayı nasıl gördüğüyle ilgilidir. “Elalem ne der” diye endişelenmek, kontrol edemediğin bir şey için enerjini boşa harcamaktır.
Peki elalem ne der diye bu kadar neden önemsiyoruz? Çünkü çoğumuz küçükken sevgiyi koşullu öğrendik. “Aferin” aldığımızda sevildik, başarılı olduğumuzda takdir edildik, uslu olduğumuzda değer gördük. Zamanla beynimiz şu mesajı aldı: “Onay alırsam güvende olurum.”
Ama yetişkinlik başka bir şey. Psikolojik olgunluk, herkesin seni sevmeyeceğini kabul edebilmek ve buna rağmen kendini değersiz hissetmemektir. Bak, çok net bir şey söyleyeyim: Herkes tarafından sevilmek istiyorsan, kimliksiz olman gerekir. Kenarları törpülenmiş, fikri olmayan, sınır koymayan, herkese göre şekil alan biri olman gerekir. Ama o zaman da kendini kaybedersin. Ve finalde şu paradoks ortaya çıkar: Elalem seni sever ama sen kendini sevmezsin.
Şunu ayırt etmek çok önemli: Geri bildirim almak başka bir şeydir, onaya bağımlı olmak başka bir şey. Geri bildirim gelişim sağlar, onaya bağımlılık ise kaygı üretir.
Eğer biri sana yapıcı bir eleştiri yapıyorsa, bunu değerlendirebilirsin. Ama sırf “elalem ne der” diye kendini yeniden tasarlamaya başlıyorsan, burada öz değerin aşırı kırılgan demektir. Sağlıklı öz değer şunu der:
“Eksiklerim var ama değerliyim.”
“Hatalarım var ama yeterliyim.”
“Elalem beni sevmek zorunda değil ve bu beni değersiz yapmaz.”
Başkalarının zihninde yaşamaya çalışırsan, kendi hayatını kaçırırsın. Enerjini elalem ne der sorusuna harcadıkça, kendi isteklerini ve ihtiyaçlarını geri plana atarsın. Sürekli “Nasıl görünüyorum?” diye yaşarsın ama “Nasıl hissediyorum?” sorusunu unutursun.
Bugün küçük bir deney yap: Bir ortamda konuşurken kendine şunu hatırlat: “Şu an burada olduğum halim yeterli.”
Mükemmel olmak zorunda değilsin. Herkes tarafından beğenilmek zorunda değilsin. Yanlış anlaşılabilirsin. Bunlar insan olmanın parçası. Ama seni sen yapan şeyler.
Şu cümleyi hayatında hep kullan:
“Ben elimden geleni yaparım. Gerisi elalemin dünyası.”
Unutma: Sen başkalarının zihnindeki versiyonun değilsin. Sen, kendi deneyiminin içindeki gerçek insansın.
Kendine iyi bak, harika bir hayatın olsun!
